Haklarımı ve Sorumluluklarımı Biliyorum
Bu dersimizde 5. sınıf Sosyal Bilgiler dersinin Birey ve Toplum ünitesinin üçüncü konusu olan haklarımı ve sorumluluklarımı biliyorum konusunu anlatacağım.
1. Toplum ve Yaşam
İnsanların günlük hayatta üyesi bulunduğu bazı grup veya kurumlar, bu grup veya kurumlarda da üstlendikleri bazı roller vardır.
Birey : Toplum içinde yaşamını sürdüren kişilere denir.
Toplum : Aynı amaç uğruna çalışan ekiplere denir.
Grup : Birbirlerini tanıyan birden çok kişinin aynı amaçlarla bir araya gelmesidir.
Kurum : Nitelikleri ve kapsamı yasalarla belirlenmiş uzun süreli gruplardır.
a. Gruplar : İnsanlar hayatları boyunca birçok grubun içinde bulunurlar. Örneğin; ailemiz, doğumla birlikte yer aldığımız, okul takımı veya kulüp ise sonradan kendi isteğimizle katıldığımız bir gruptur.
Parkta ve sokakta kendi hallerinde dolaşan insanlar belli bir ortak amaç taşımadıklarından grup olamazlar.
Grupların Kurulma Amaçları
Araştırmak
Spor yapmak
Eğitim görmek
Para kazanmak
Barınmak
Yardımlaşmak
Grupların Başlıca Özellikleri
İhtiyaç halinde oluşur.
En az iki kişiden oluşur.
Kişilerin belli bir ortak hedefi vardır.
Grup genellikle gönüllülerden oluşur.
b. Roller : Bizler çevremizdeki birçok grupta farklı roller üstleniriz. Her grupta farklı bir rolümüz olabilir. Rollerimizin icap ettiği görev ve sorumlulukları zamanında yerine getirmeliyiz. Gruptaki rol ve görevlerin yerine getirilmemesi durumunda grup başarısız olabilir.
Not : Kişilerin bulundukları grup içinde üstlendikleri görevlere rol denir.
2. Haklar ve Sorumluluklar
Hak : Bir kişiye içinde bulunduğu toplumca tanınmış olan yetkidir.
Sorumluluk : Bireyin kendi davranışlarının sonucunu üstlenmesidir.
a. Haklar : İnsanlar topluluk halinde yaşarlar. Bir arada bulunmanın gereği olarak bir toplumda hak kavramı ortaya çıkmıştır. Hak, özgürlükleri sağlamak amacıyla kişiye hukukça tanınan yetkidir.
Şimdi de tek başımıza yaşadığımızı düşünelim. Hiç kimseyle irtibat kurmuyoruz. Böyle bir durumda yasaların bize tanıdığı bir yetkiye de çok ihtiyacımız olmayacaktır. Toplumda yalnız hayatımızı sürdüremeyeceğimiz için yapacağımız şeyler başkalarını da yakından ilgilendirir. Bu durumda hak; toplumda yaşayan insanlar için çok önemli bir kavramdır.
İnsanlara ait pek çok hak vardır. Beslenme, barınma, sağlık, eğitim, düşünce özgürlüğü, dilekçe gibi birden fazla hakka sahibiz. İnsanoğlu bu hakları elde edebilmek amacıyla yüzyıllar devam eden mücadeleler vermiştir. Haklarımızı iyi bilmeli ve korumalıyız. Haklarımızı bilirsek haksızlıkları da önleyebiliriz. Yalnızca kendi hakkımızı değil başka insanların da haklarını gözetip korumalıyız. Haklarımızı yerinde ve zamanında kullanmak önemlidir. Haklarımızı kullanırken yasaların dışına çıkmamalıyız. Yoksa haklıyken haksız duruma düşebiliriz. Toplumda içinde yer aldığımız gruplarda üstlendiğimiz rollere göre bazı haklarımız vardır.
b. Sorumluluklar : Bir toplumda haklar var olduğu gibi sorumluluklar da vardır. Haklar ile sorumlulukları birbirinden ayrı düşünemeyiz. Nerede bir hak söz konusu ise orada sorumluluk da vardır. Eğer sadece haklarımızı kullanmak isteyip de sorumluluklarımızdan kaçarsak toplumun düzeni bozulur ve haklarımızı da kullanamaz hale geliriz. Örneğin bir çalışan olarak bize düşen sorumluluğu yerine getirmezseniz, işveren de kendi sorumluluğunu yerine getirmez ve size ücret ödemez. Böyle bir durumda ücret alma hakkımız ortadan kalkmış olur.
Bir okulda her türlü ihtiyaçlar karşılanmış olsa, bilgisayar ve akıllı tahta olsa, tablet bilgisayarınız ve kitaplarınız önünüzde olsa lakin öğretmen size ders anlatmasa veya sizler ders çalışmazsanız fazla bir şey öğrenemezsiniz. İnsan olmanın da getirdiği bazı sorumluluklar vardır. İçinde yer aldığımız grubun başarılı olabilmesi için üstlendiğimiz rolün sorumluluğunu yerine getirmeliyiz. Sorumluluğumuzu yerine getirmezsek grup başarısız olur.
Tiyatro ekibinde sizin sorumluluğunuzda olan bir rol vardır. Rolünüzü ezberlemezseniz oyun devam etmez. Diğer arkadaşlarınız rollerinin gerektirdiği görevleri yapsalar bile tiyatro gösterisi başarısız olur.
